Kurşun Hücrenin ve Kişinin Davranışını Nasıl Değiştirebilir Protein Kinase C ve Kalsiyum ve Asetilkolin Etkisi

Kurşun; protein kinaz C ve kolin asetiltransferaz enzimlerinde değişime sebep olur.

Bu kolinerjik, glutamaterjik ve dopaminerjik sistemlerdeki değişikliklere yol açar ve kronik olarak kurşuna maruz kalan çocuklarda yaygın olarak; bilişsel gerileme, davranışsal sorunlar, zeka için düşük test skorları, kafa içi basıncı, dikkat ve hafıza bozuklukları ile dil güçlükleri gibi sorunların gelişmesine yol açar.

Protein kinase C (PKC), hücre içinde “aç-kapat düğmesi” gibi çalışan çok önemli bir enzim grubudur. Temel görevi, başka proteinlere fosfat ekleyerek onların çalışmasını değiştirmektir. Buna fosforilasyon denir.

Basitçe:

• Bir proteini aktif hale getirebilir
• Yavaşlatabilir
• Tamamen kapatabilir
• Hücrenin davranışını değiştirebilir

Özellikle şu süreçlerde kritik rol oynar:

• Sinir iletimi
• Hafıza ve öğrenme
• Hücre büyümesi
• Bağışıklık sistemi
• Hormon sinyalleri
• Kas kasılması
• Nörotransmitter salınımı

Sinir sistemi açısından:
PKC/Protein Kinase C, nöronların birbirleriyle iletişim kurmasını etkiler.
Asetilkolin, dopamin, glutamat gibi nörotransmitter sistemleriyle bağlantılıdır.

PKC/Protein Kinase C, kurşun toksisitesinde neden önemli?

Kurşun, PKC/Protein Kinase C’nin normal çalışmasını bozabilir.

Çünkü PKC/Protein Kinase C, kalsiyuma duyarlı çalışır ve kurşun kalsiyumu taklit ederek enzimi yanlış zamanda aktive edebilir.

Bu da:

• Sinir hücresinin yanlış sinyal vermesine
• Beyin gelişiminin bozulmasına
• Öğrenme/dikkat sorunlarına
• Davranış değişikliklerine neden olabilir.

Çocuklar için gelişen beyinde PKC/Protein Kinase C sistemi çok aktif olduğu için ağır metal maruziyetleri özellikle daha risklidir.

Fazla kurşun kırmızı kan hücrelerine bağlanır ve beyin ile böbrekler dahil çeşitli yumuşak dokulara dağılır. Kurşun ayrıca kalsiyum yerine kemiğe de depolanır.

Kurşun; Kolin asetiltransferaz (ChAT) enzimini bloke eder.
Kolin asetiltransferaz (ChAT) → Asetilkolin üretir.
Kolin + Asetil-CoA’yı birleştirerek asetilkolin sentezler.
Yani “asetilkolin yapıcı ve sentezleyici” enzimdir.

Zeka- Hafıza -Öğrenme -Dil Becerileri

Araştırmalarda

• Kandaki kurşun arttıkça IQ (zekâ puanı) düşer
• Kurşun düzeyi arttığında çocukların IQ’sunda ortalama 4–6 puan düşüş tespit edildi.

Bu durum özellikle:

• zekâ,
• dikkat,
• hafıza,
• konuşma ve dil becerileri
• dengeli sosyal iletişim kurabilme gibi yetenekleri bozar.

Araştırmalar, kurşuna maruz kalan yetişkinlerin çoğunda hafıza performansının azaldığını göstermiştir.

Kurşuna maruz kalan bireylerde hafıza puanları, maruz kalmayanlara göre yaklaşık 5 kat daha kötü bulunmuştur.

Kurşun eritme tesisinde çalışan işçilerin hafıza ve öğrenme işlevlerinde belirgin bozulmalar saptanmıştır.

Kurşuna maruz kalan bireylerde yalnızca zekâ, hafıza ve sosyal etkileşim değil; okuma ve dil becerilerinde de sorunlar yaygın olarak görülmektedir.

Kurşuna maruz kalan çocuklarda:

• dil puanları,
• okuma puanları,
• zihinsel gelişim skorları daha düşüktür.

Kurşun maruziyeti yetişkinlerde de dil bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir. Özellikle düşünceleri ifade etmede zorluk görülebilmektedir.

Bir araştırmada, kurşun eritme tesisinde çalışan işçilerin düşüncelerini anlatırken daha fazla karışıklık yaşadığı bulunmuştur. Kandaki kurşun düzeyi yüksek olan işçiler, kafa karışıklığı testlerinde daha kötü sonuçlar vermiştir.

Bu da kurşunun dil yetisini bozabileceğini desteklemektedir.

Bu durum, kurşunun otizmle ilişkili belirtileri artırabileceğini gösterir.

Sosyal Geri Çekilme

Sosyal geri çekilme, yani insanlardan uzak durma davranışı, aşırı kurşun maruziyetiyle sıkça ilişkilendirilmektedir.

Yüksek kurşun düzeyine sahip çocuklar:

• arkadaşlardan uzak durma,
• ilgisizlik,
• normal aktivitelere katılmama gibi davranışlar göstermiştir.

Yüksek kurşun düzeyine sahip bebeklerde davranış gelişimi incelenmiştir.

• daha korkulu,
• içine kapanık,
• ilgisiz davrandıkları belirlenmiştir.

Kurşuna yoğun maruz kalan çocuklarda ayrıca:

• kaygı,
• utangaçlık,
• dikkat eksikliği,
• hiperaktivite,
• genel sosyal sorunlar daha sık görülmüştür.

Bu bulgular, kurşunun sosyal etkileşimi azaltabileceğini göstermektedir.

Kurşuna maruz kalan kişilerde:

• zekâ puanı düşüşü,
• hafıza sorunları,
• dil problemleri,
• sosyal geri çekilme gibi durumların birlikte görülmesi, kurşunun otizmle ilişkili eşlik eden sorunlarda rol oynayabileceğini düşündürmektedir.

Etki Mekanizmaları

Vücutta biriken kurşun, merkezi sinir sisteminin çalışmasını birçok yönden etkileyebilir. Araştırmalar, kurşun maruziyeti sonrasında sinir sistemi mekanizmalarında değişiklikler olduğunu göstermiştir.

Bilim insanları, sağlıklı beyin işlevi için hücrelerin ve sinir bağlantılarının düzgün çalışmasının çok önemli olduğunu belirtmektedir.

Otizmli bireylerde ise:

• dopaminerjik,
• kolinerjik,
• glutamaterjik sistemlerde bazı bozukluklar görülebilmektedir.

Araştırmalar ayrıca otizmli bireylerde:

• dopamin taşıyıcı düzeylerinin anormal olabileceğini,
• sınırlı ilgi alanları görülebildiğini,
• enerji metabolizmasında değişiklikler olabileceğini göstermektedir.

Ayrıca otizmli bireylerde glutamaterjik sinir iletiminin azaldığı gösterilmiştir.

Metallerin, sinir sistemi içinde değişimlere ve işlev bozukluklarına neden olduğu bilinmektedir.

Özellikle kurşun; çeşitli nörotransmitterlerin salınımı ve geri alımındaki değişikliklerle ilişkilendirilmiştir.

Kurşuna maruz kalan bireylerde:

• kolinerjik,
• dopaminerjik,
• serotonerjik,
• glutamaterjik sistemlerde değişiklikler sık görülmektedir.

Bu sistemlerdeki bozukluklar:

• davranış problemleri,
• öğrenme ve bilişsel yetilerde azalma,
• okuma ve yazma sorunları,
• hafıza kaybı,
• stres yanıtında değişiklik,
• artmış kaygı gibi belirtilerle ilişkilendirilmiştir.

Kurşunun Kolinerjik Sistem ve Enerji Metabolizması Üzerindeki Etkileri

Kurşunun birçok etkisi arasında, asetilkolin (ACh) salınımını engellediği gösterilmiştir.

Asetilkolin; hafıza, öğrenme ve bilişsel süreçlerde önemli rol oynayan bir sinir ileticisidir.

Kurşun ayrıca kalsiyumu taklit ederek proteinlere bağlanabilir ve normal sinir iletim süreçlerini bozabilir. Bu durum asetilkolinesteraz (AChE) enziminin salınımını engelleyebilir.

AChE enzimi normalde asetilkolini parçalar. Eğer yeterince salgılanmazsa:

• sinapslarda aşırı asetilkolin birikimi olur,
• hafıza ve bilişsel işlevler bozulabilir,
• kolinerjik sistem aşırı uyarılmış hale gelir.

Araştırmalar ayrıca kurşunun, kolinerjik sistemde görev yapan Protein Kinaz C (PKC) enzimini de bozduğunu göstermiştir. PKC:

• kısa süreli hafızanın uzun süreli hafızaya dönüşmesi,
• düşünme,
• sinir iletimi,
• sinaptik esneklik gibi birçok süreç için gereklidir.

Kurşun ayrıca kan-beyin bariyerini (BBB) bozabilir.

Bu bariyer normalde toksinlerin beyne girmesini engeller.

Kurşun nedeniyle bariyer zayıfladığında beyin toksinlere karşı daha savunmasız hale gelir.

Kurşuna maruz kalınndığında:

• enerji metabolizmasının bozulduğu,
• ATP düzeylerinin düştüğü,
• Na+/K+-ATPaz enziminin baskılandığı görülmüştür.

Bu enerji azalması:

• hafıza sorunları,
• bilişsel gerileme,
• dil problemleri gibi merkezi sinir sistemi sorunlarına yol açabilmektedir.

Kurşunun Dopaminerjik Sistem Üzerindeki Etkileri

Dopaminerjik nöronlar çoğunlukla beynin orta bölümünde bulunur. Bu sistem:

• karar verme,
• sosyal beceriler,
• yürütücü işlevler gibi önemli beyin işlevlerinden sorumludur.

Bu sistem; hareket etme, motivasyon, öğrenme, hafıza ve sosyal davranışlar için çok önemlidir. Araştırmalar, otizmli bireylerde dopamin sisteminin gelişiminde bozukluklar olabileceğini göstermektedir.

Kurşun;

• dopamin üretimini etkileyebilir,
• dopamin taşıyıcılarını bozabilir,
• sinir hücreleri arasındaki iletişimi değiştirebilir.

Protein Kinaz C (PKC) enzimi de dopamin sistemiyle ilişkilidir.

Kurşun, Protein Kinaz C/PKC’yi yanlış şekilde aktive ederek sinir hücrelerinde aşırı dopamin birikimine yol açabilir.

Bu durum:

• hafıza,
• düşünme,
• sosyal iletişim gibi işlevleri olumsuz etkileyebilir.

Araştırmalar ayrıca kurşunun:

• dil becerilerini,
• okuma yeteneğini,
• hafızayı,
• sosyal becerileri etkileyebileceğini göstermektedir.

Bunun yanında kurşun, dopamin üretiminde görevli tirozin hidroksilaz enziminin çalışmasını da bozabilir. Dopamin dengesindeki bu bozulmalar çeşitli nörolojik sorunlarla ilişkilidir.

Glutamaterjik ve GABAerjik Sistemler Üzerindeki Etkiler

Glutamat, beyindeki en önemli uyarıcı sinir ileticilerden biridir ve:

Otizmli bireylerde glutamat reseptörlerinde de bozukluklar bulunmuştur.

GABA ise beynin yatıştırıcı/frenleyici sinir ileticisidir. Davranış, düşünme ve stres kontrolünde rol oynar. Otizmli bireylerde GABA reseptörlerinin azaldığı gösterilmiştir.

Kurşun maruziyeti:

• glutamat salınımını azaltabilir,
• kalsiyum dengesini bozabilir,
• sinir iletişimini zayıflatabilir,
• GABA’yı bloke edebbilir.

Kurşun maruziyetinden sonra hipokampusta glutamat ve GABA salınımının bozulduğu görülmüştür.

GABA düzeylerindeki değişiklikler:

• kaygı,
• sosyal geri çekilme
• tüm uyaranaları aşırı algılama gibi otizmle ilişkili belirtilerle bağlantılı olabilir.

Çünkü GABA stres yanıtının düzenlenmesinde önemli rol oynar.

Araştırmalar ayrıca, kurşunun sinir hücreleri arasındaki iletişimde görev yapan bazı vezikül proteinlerini azalttığını göstermiştir. Bu proteinlerdeki bozulmalar glutamat ve GABA salınımını ekstra bozabilir.

Kurşunun NMDA Reseptörü Üzerindeki Etkileri

NMDA reseptörü (NMDAR), özellikle öğrenme ve hafıza için çok önemli bir beyin reseptörüdür. Beyindeki yeni bilgilerin işlenmesi ve hafızanın güçlenmesinde görev alır.

Araştırmalar, NMDA reseptöründeki bozuklukların:

• hafıza problemleri,
• öğrenme güçlükleri,
• düşük zeka performansı ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

Otizmli bireylerde de NMDA sisteminde bazı bozukluklar bulunmuştur.

Kurşun:

• NMDA reseptörünü engelleyebilir,
• öğrenme ve hafızayı bozabilir,
• beynin gelişimsel dengesini değiştirebilir.

Özellikle kurşun, NMDA reseptörünün çinko bağlanan bölgelerine etki ederek sistemin normal çalışmasını bozabilir.

Gördüğünüz gibi;
Kurşun; beynin öğrenme, hafıza ve iletişim sistemlerini birçok farklı mekanizma üzerinden bozabilir.

Sonuç Olarak

Araştırmalara göre aşırı kurşun maruziyeti:

• zekâ puanlarında düşüş,
• sosyal etkileşim sorunları,
• hafıza problemleri,
• dil ve konuşma bozuklukları ile ilişkilidir.

Kurşun özellikle:

• kolinerjik,
• dopaminerjik,
• glutamaterjik,
• GABA sistemleri etkileyerek beynin normal çalışmasını bozabilir.

Kurşunun en önemli etkilerinden biri, kalsiyumla ilgili süreçleri bozmasıdır. Bu durum sinir hücreleri arasındaki iletişimi etkileyebilir ve:

• öğrenme,
• hafıza,
• okuma,
• dil becerileri,
• sosyal davranışlar zarar görebilir.

Araştırmalar, kurşunun:

• asetilkolin,
• glutamat,
• GABA,
• NMDA reseptörleri gibi sistemlerde bozulmalara yol açabileceğini belirtmektedir.

Tedavi açısından:

• Kurşun detoksu vücuttaki kurşunu azaltılabilir.
• İyileşme süresi kişiye ve maruziyet miktarına göre değişebilir.

Kurşun; beyin gelişimi ve sinir sistemi üzerinde ciddi etkileri ile özellikle çocuklarda dikkat edilmesi gereken önemli bir çevresel risktir.

Ref: A. Goel

Ağır Metal – Mineral Testleri Ve Yorumları, Detoks Ve Kaçınılması Gereken Destekler İçin, İhtiyacı Olanlara Naturopatik Eğitim Ve Danışmanlık Verilmektedir.

Eğer daha fazla bilgi veya rehberliğe ihtiyacınız varsa, size yardımcı olmaktan memnuniyet duyarım.

Sevgi Kaya

Mimar – DEÜ Mimarlık Fakültesi – Artı Bodrum Mimarlık Mühendislik Ve İnşaat Ltd. Şti

Mineral Master – İntelligent Nutrition Canada

Ağır metal zehirlenmesi ve Kronik Toksisite – Bütüncül Tıp Okulu

Naturopati – Apiterapi Uzmanı -Riccon Academy Switzerland

DEÜ Mimarlık Fakültesi mezunu, 30 yıllık mimar ve sağlık eğitimleri almış bir uzmandır. Mineral Master olarak doğal besinler ve detoks yöntemleri ile sağlık koşullarını iyileştirmeyi hedefler.

Burada paylaşılan tüm bilgiler sadece eğitim ve bilgi amaçlıdır. Herhangi bir hastalığın veya sağlık durumunun teşhisi, reçetesi veya uygun tedavisi için, lütfen yetkili resmi sağlık kuruluşları ve uzmanlarına başvurunuz.