Ağır Metaller Neden Birikir Neden Kolayca Vücuttan Atılamaz

Ağır Metaller Vücutta Nerede Birikir ve Neden Yıllarca Kalabilir?

Ağır metallerin önemli özelliklerinden biri, kanda gördüğümüz miktarla dokularda depolanan miktarın aynı olmamasıdır. Metaller kan dolaşımından hızla çıkarak kemik, beyin, böbrek ve karaciğer gibi dokulara yerleşir. Bu nedenle kan düzeyinin düşük olması, vücuttaki toplam metal yükünün mutlaka düşük olduğu anlamına gelmez.

▸ Kurşun: Kemikte yıllarca saklanabilen ve depolanabilen bir metaldir

Kurşunun en önemli depolarından biri kemiktir. Kurşun, kemik mineral yapısına katılarak kalsiyumun bulunduğu bölgelere yerleşebilir ve hidroksiapatit kristallerinde kalsiyumun yerine geçebilir.

Kemikte depolanan kurşunun biyolojik yarı ömrü yıllarla, hatta on yıllarla ölçülür. Bu nedenle geçmişte alınmış kurşun, maruziyet sona erdikten çok sonra bile vücutta bulunabilir.

Daha da önemlisi, kemik hareketsiz bir depo değildir.

Hamilelik, emzirme, menopoz, osteoporoz ve yaşlanma gibi kemik yapım-yıkım dengesini değiştiren dönemlerde, kemikte yıllar önce depolanmış kurşunun bir bölümü yeniden kana geçebilir.

Yani kişi yakın zamanda belirgin bir kurşun kaynağına maruz kalmamış olsa bile, eski kemik depolarından kana geri salınan kurşun kan düzeyini yükseltebilir.

▸ Cıva: Kimyasal formuna göre farklı dokulara ulaşır

Cıvanın vücuttaki davranışı hangi cıva formuna maruz kalındığına göre değişir.

Balık ve deniz ürünlerinden alınabilen metilcıva, kan-beyin bariyerini ve plasentayı geçebilir; özellikle sinir sistemi açısından önem taşıyan bir cıva formudur.

Elementel cıva buharı ise solunduğunda akciğerlerden hızla emilebilir. Amalgam dolgular da elementel cıva buharına maruziyet kaynaklarından biridir. Kana geçen elementel cıvanın bir bölümü dokularda oksitlenerek inorganik cıva formuna dönüşür.

Cıva maruziyetinde özellikle beyin ve böbrekler, maruz kalınan forma bağlı olarak önemli hedef dokular arasındadır. Genel kabul cıvanın yarılanma ömrünü 18 yıl kabul etse de, cıvanın farklı formlarının vücutta kalış süreleri de birbirinden farklıdır; bu nedenle bütün cıva türlerini tek bir yarı ömür veya tek bir “depolanma süresi” ile açıklamak doğru değildir.

▸ Kadmiyum: Çok yavaş uzaklaştırılan metallerden biridir

Kadmiyumun en dikkat çekici özelliklerinden biri vücuttan son derece yavaş uzaklaştırılmasıdır.

Uzun süreli maruziyette kadmiyum özellikle böbreklerde ve karaciğerde birikebilir. Böbrek korteksi önemli bir birikim bölgesidir.

Kadmiyumun biyolojik yarı ömrü yaklaşık 10–30 yıl veya daha uzun olabilir.

Bu şu anlama gelir:

Her gün alınan miktar küçük olsa bile, alınan kadmiyum miktarı vücudun uzaklaştırabildiği miktardan sürekli daha fazlaysa yıllar içinde vücut yükü giderek artabilir.

Yani kadmiyum için sorun yalnızca “Ne kadar aldınız?” değildir.

Asıl soru: ne kadarını atabildiğinizdir?

▸ Arsenik: Diğer metallerden farklı davranır

Arsenik konusunda önemli bir ayrım yapmak gerekir. Arsenik, kurşun ve kadmiyum gibi onlarca yıl boyunca aynı biçimde depolanan klasik bir metal değildir.

İnorganik arsenik karaciğerde çeşitli dönüşüm ve metilasyon basamaklarından geçirilerek başlıca MMA ve DMA metabolitlerine dönüştürülür ve önemli ölçüde idrar yoluyla uzaklaştırılır.

Bu nedenle kandaki veya idrardaki arsenik çoğu durumda daha yakın dönem maruziyetini değerlendirmede önemlidir.

Ancak tekrarlayan veya yüksek maruziyetlerde arsenik saç, tırnak ve deri gibi keratin açısından zengin dokularda saptanabilir. Maruziyet sürdüğü müddetçe vücut sürekli yeni arsenikle karşılaşır.

Kan Testiniz Normal Diye Dokularınızda Metal Yoktur Diyemezsiniz

Burada ağır metal değerlendirmesinin en önemli noktalarından biri ortaya çıkar:

Kan, vücudun tamamı değildir.

Kan dolaşımı ile kemik, beyin ve diğer dokular arasında metal dağılımı her zaman hızlı ve eşit değildir. Üstelik her metalin vücuttaki dağılımı ve atılım hızı birbirinden farklıdır.

Bu nedenle kan konsantrasyonu ile dokulardaki toplam yük arasında her zaman bire bir ilişki beklenemez.

Örneğin kan kurşun düzeyi yakın dönem maruziyetini ve kemikle kan arasındaki hareketi gösterebilir; fakat tek başına yıllar içinde kemikte birikmiş toplam kurşun miktarını göstermez.

Aynı şekilde geçmişte dokulara geçmiş bir metalin kan konsantrasyonu hızla düşebilirken bazı doku depoları çok daha uzun süre varlığını sürdürebilir.

Kısacası ağır metalleri değerlendirirken yalnızca “Kanda ne kadar var?” diye sormak yeterli değildir.

Hangi metal?
Hangi kimyasal form?
Ne kadar süredir maruziyet var?
Hangi dokuda birikiyor?
O dokudan ne hızla ayrılıyor?
Vücuttan hangi yolla ve ne hızla uzaklaştırılıyor?

Bütün bunlar birlikte değerlendirilmelidir.

Çünkü kan bugünkü dolaşımı gösterirken, bazı dokular yıllar önceki maruziyetin izlerini taşımaya devam edebilir.